Od ponad roku w polskim prawie funkcjonuje instytucja skargi na brak dostępności. Można by się spodziewać, że skargi tego typu, przynajmniej w pierwszych miesiącach, będą wpływać lawinowo. Tymczasem Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odnotował wpływ zaledwie 40 skarg na brak dostępności.  Problem tkwi w nie do końca zrozumiałej procedurze. Złożenie skargi powinno być poprzedzone wnioskiem o zapewnienie dostępności.

Ustawa z 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami wskazuje, że Każdy, bez konieczności wykazania interesu prawnego lub faktycznego, ma prawo poinformować podmiot publiczny o braku dostępności architektonicznej lub informacyjno-komunikacyjnej.

Od 20 września 2019 roku podmioty publiczne mają obowiązek zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. W 2021 roku weszły w życie przepisy, które umożliwiają skorzystanie z prawa do dostępności poprzez składanie skarg i wniosków o zapewnienie dostępności – wyjaśnia Stanisław Schubert, prezes Karkonoskiego Sejmiku Osób Niepełnosprawnych – Temu obowiązkowi podlegają m.in. ministerstwa i urzędy centralne, urzędy miast i gmin, urzędy powiatowe, szkoły publiczne, państwowe szpitale i przychodnie i placówki pocztowe czy dworce a także przestrzenie publiczne, chodniki, przejścia dla pieszych.  Podmiotów podlegających pod ustawę o zapewnieniu dostępności jest ponad 65 tysięcy – podkreśla.

Dzięki przepisom, o których mówi Stanisław Schubert, obywatele uzyskali trzy narzędzia: informację o braku dostępności, wniosek o zapewnienie dostępności i skargę na brak dostępności. Informacja służy przede wszystkim zawiadomieniu podmiotu publicznego o tym, że nie każdy może z niego skorzystać w równym stopniu. Taką informację do podmiotu publicznego może złożyć każdy. Wniosek o zapewnieniu dostępności i skarga na jej brak to broń większego kalibru.

Prawo do złożenia wniosku przysługuje osobie ze specjalnymi potrzebami lub jej przedstawicielowi ustawowemu. Można go złożyć w sytuacji, gdy naruszony jest interes faktyczny. Na przykład, gdy chcemy wypożyczyć książkę z biblioteki, której budynek jest niedostępny albo, gdy nie możemy udać się w podróż z powodu niedostępności dworca – tłumaczy Stanisław Schubert. – Wniosek należy złożyć w podmiocie, który nie zapewnia dostępności swoich usług, np. w szkole czy urzędzie miasta. Na zapewnienie dostępności podmiot ten ma wówczas 14 dni. Można to wydłużyć do 2 miesięcy. Po upływie tego czasu podmiot publiczny musi poinformować, kiedy i w jaki sposób zapewni dostępność.

Jeśli podmiot nie zapewni dostępności albo wcale nie odpowie na wniosek, osoba ze specjalnymi potrzebami może złożyć skargę na brak dostępności do Prezesa Zarządu PFRON. Można to zrobić w ciągu 30 dni od upływu terminu zapewnienia dostępności lub otrzymania zawiadomienia o niemożności zapewnienia dostępności. Po rozpatrzeniu skargi, Prezes PFRON w drodze decyzji nakazuje zapewnienie dostępności lub nakłada karę finansową na zaskarżany podmiot publiczny, która może wynieść nawet 50 tys. zł.

Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych zajmuje się szeroko rozumianą dostępnością, pracujemy na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Pomagamy instytucjom publicznym w zapewnieniu dostępności m.in. poprzez audyty dostępności budynków publicznych ale także szkoleń i przygotowaniu materiałów w tekście łatwym do czytania i zrozumienia ETR – powiedział Stanisław Schubert.

W naszym społeczeństwie wciąż widać brak wiedzy o dostępności. Są różnego rodzaju obawy o to, jak zapewnić dostępność, w jednostkach publicznych brakuje Koordynatorów ds. dostępności lub ich funkcję pełnią osoby z przypadku nie posiadające wiedzy z zakresu zapewnienia dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami – zaznacza Stanisław Schubert.

Obecnie trwają prace nad nową ustawą, która ułatwi dostępność do różnego rodzaju usług i rzeczy. Jest to następny krok, który będzie dawał przewagę konkurencyjną naszym przedsiębiorstwom. Będzie otwierał je na potrzeby osób ze specjalnymi potrzebami, ale także czynił nasz kraj bardziej dostępnym dla wszystkich.

Europejski Akt o Dostępności, czyli dyrektywa w sprawie wymogów dostępności produktów i usług, to pierwsza tak horyzontalna i kompleksowa regulacja unijna w dziedzinie dostępności. Łączy w sobie aspekt społeczny, biznesowy oraz technologiczny. Obejmuje swym zasięgiem już nie tylko podmioty sektora państwowego, ale również przedsiębiorców prywatnych. Ustawa, która wdroży EAA do prawa polskiego zacznie obowiązywać od czerwca 2025 roku. EAA ma przyczynić się do poprawy dostępności wybranych produktów i usług dla wszystkich użytkowników. Wpłynie na usuwanie barier dla swobodnego przepływu dostępnych produktów i usług poprzez wprowadzenie jednolitych wymogów dostępności na terenie całej Unii Europejskiej.