Prze­gląd aktu­al­no­ści z obsza­ru dostęp­no­ści pro­sto z mini­ste­rial­ne­go Newslettera

Edu­ka­cja włą­cza­ją­ca w praktyce

W grud­niu w War­sza­wie odby­ło się spo­tka­nie pod­su­mo­wu­ją­ce reali­za­cję przed­się­wzię­cia „Rów­ni w róż­no­rod­no­ści – tech­no­lo­gia dla inte­gra­cji”. To ogól­no­pol­ski pro­jekt, reali­zo­wa­ny przez Fun­da­cję Szan­sa – Jeste­śmy Razem. Ini­cja­ty­wa obję­ła 48 szkół ponad­pod­sta­wo­wych i bli­sko 1000 uczniów oraz nauczy­cie­li, poka­zu­jąc, że dobrze zapro­jek­to­wa­na edu­ka­cja może zmie­nić posta­wy mło­dych ludzi. Pro­jekt był pró­bą odpo­wie­dzi na pyta­nie: jak uczyć dostęp­no­ści, empa­tii i róż­no­rod­no­ści w szko­łach – i robić to skutecznie?

W trak­cie pro­jek­tu zor­ga­ni­zo­wa­no warsz­ta­ty dla mło­dzie­ży, któ­re pozwo­li­ły uczest­ni­kom lepiej zro­zu­mieć barie­ry, z jaki­mi na co dzień mie­rzą się oso­by z nie­peł­no­spraw­no­ścia­mi. Była to tak­że prak­tycz­na lek­cja komu­ni­ka­cji, budo­wa­nia empa­tii i świa­do­me­go reago­wa­nia na róż­no­rod­ność – w szko­le i poza nią. Sku­tecz­ność dzia­łań była mie­rzo­na ankie­ta­mi przed i po zaję­ciach, co potwier­dzi­ło wzrost wie­dzy i otwar­to­ści młodzieży. 

Pro­jekt poka­zu­je, że edu­ka­cja włą­cza­ją­ca opar­ta na doświad­cza­niu i dia­lo­gu może przy­nieść wymier­ne efekty. 

Skar­ga na brak dostęp­no­ści — to napraw­dę działa

Skar­ga na brak dostęp­no­ści coraz czę­ściej sta­je się sku­tecz­nym narzę­dziem zmia­ny. Przy­kła­dy opi­sa­ne przez por­tal Niepelnosprawni.pl poka­zu­ją, że for­mal­ne dzia­ła­nia przy­no­szą kon­kret­ne efek­ty — szyb­ciej niż wie­lo­mie­sięcz­ne apele.

Skar­gi skła­da­ne do Pań­stwo­we­go Fun­du­szu Reha­bi­li­ta­cji Osób Nie­peł­no­spraw­nych (PFRON) pro­wa­dzą do kon­kret­nych decy­zji: likwi­da­cji barier w prze­strze­ni publicz­nej, uru­cha­mia­nia wind i dostęp­nych toa­let czy zapew­nia­nia tłu­ma­czy PJM w pod­mio­tach publicz­nych. W wie­lu spra­wach PFRON wyda­je naka­zy zapew­nie­nia dostęp­no­ści i moni­to­ru­je ich wyko­na­nie. Brak reak­cji może ozna­czać grzywnę.

Licz­by potwier­dza­ją sku­tecz­ność. Do PFRON tra­fi­ło już bli­sko 230 skarg, a w ponad 30 spra­wach zapa­dły wią­żą­ce roz­strzy­gnię­cia. To jasny sygnał: pro­ce­du­ra dzia­ła. War­to z niej korzy­stać — kon­se­kwent­nie i świa­do­mie. Jesteś oso­bą z nie­peł­no­spraw­no­ścią? Widzisz barie­rę? Naj­pierw złóż wnio­sek o zapew­nie­nie dostęp­no­ści. Jeśli to nie pomo­że — wyślij skar­gę do PFRON.

Senio­rzy w cen­trum deba­ty publicznej

10 grud­nia 2025 r. w War­sza­wie odbył się Ogól­no­pol­ski Oby­wa­tel­ski Kon­gres Poli­ty­ki Senio­ral­nej — wyda­rze­nie, w któ­rym głos samych senio­rów wyzna­czał kie­ru­nek deba­ty. Orga­ni­za­to­rem spo­tka­nia było Sto­wa­rzy­sze­nie MAN­KO — Głos Senio­ra.

Kon­gres stał się prze­strze­nią wymia­ny doświad­czeń mię­dzy orga­ni­za­cja­mi senior­ski­mi, eks­per­ta­mi i prak­ty­ka­mi. Roz­ma­wia­no o barie­rach, z jaki­mi mie­rzą się oso­by star­sze — od dostęp­no­ści archi­tek­to­nicz­nej, przez trans­port i ochro­nę zdro­wia, po jakość usług publicz­nych. Poka­za­no też dobre prak­ty­ki samo­rzą­dów i NGO, któ­re sku­tecz­nie wzmac­nia­ją aktyw­ność i par­ty­cy­pa­cję seniorów.

Wybrzmiał jasny prze­kaz: nowo­cze­sna poli­ty­ka senio­ral­na musi opie­rać się na dostęp­no­ści i part­ner­skim włą­cza­niu senio­rów w pro­ce­sy decy­zyj­ne. Tyl­ko wte­dy moż­li­we jest zacho­wa­nie samo­dziel­no­ści i peł­ne­go udzia­łu osób star­szych w życiu społecznym.

Dostęp­na tury­sty­ka w prak­ty­ce — Dol­ny Śląsk na ekranie

Jak zwie­dzać Dol­ny Śląsk bez barier? Odpo­wie­dzi przy­no­si pro­jekt „Dostęp­nik Dol­no­ślą­ski”, zre­ali­zo­wa­ny przez Tele­wi­zję Sudec­ką.

W ramach pro­jek­tu powsta­ło 8 odcin­ków tele­wi­zyj­nych, w któ­rych spraw­dzo­no popu­lar­ne atrak­cje regio­nu pod kątem potrzeb osób z nie­peł­no­spraw­no­ścia­mi. Góry, uzdro­wi­ska, mia­sta i przy­ro­da — wszyst­ko z per­spek­ty­wy dostęp­no­ści i doświad­czeń tury­stów. To prak­tycz­na inspi­ra­cja dla osób pla­nu­ją­cych wypo­czy­nek, ale też dla insty­tu­cji odpo­wie­dzial­nych za ofer­tę turystyczną.

Odcin­ki są dostęp­ne z tłu­ma­cze­niem na PJM i napi­sa­mi. Były emi­to­wa­ne w tele­wi­zjach regio­nal­nych w całej Pol­sce i są udo­stęp­nio­ne onli­ne, m.in. na kana­le YouTu­be Tele­wi­zji Sudec­kiej oraz w zaso­bach Urzę­du Mar­szał­kow­skie­go Woje­wódz­twa Dol­no­ślą­skie­go. Pro­jekt został sfi­nan­so­wa­ny ze środ­ków Pań­stwo­we­go Fun­du­szu Reha­bi­li­ta­cji Osób Niepełnosprawnych.

Dostęp­ność w ramach FERS

Pod koniec grud­nia udo­stęp­ni­li­śmy bro­szu­rę o dzia­ła­niach na rzecz dostęp­no­ści finan­so­wa­nych z pro­gra­mu Fun­du­sze Euro­pej­skie dla Roz­wo­ju Spo­łecz­ne­go (FERS). To syn­te­tycz­ne i prak­tycz­ne kom­pen­dium, któ­re w jed­nym miej­scu porząd­ku­je wszyst­kie klu­czo­we for­my wsparcia.

Bro­szu­ra poka­zu­je jak i gdzie szu­kać środ­ków na popra­wę dostęp­no­ści. Zawie­ra infor­ma­cje o gran­tach, pożycz­kach, szko­le­niach, doradz­twie, a tak­że środ­kach na inno­wa­cje. Powsta­ła z myślą o samo­rzą­dach, NGO, szko­łach, insty­tu­cjach kul­tu­ry, pla­ców­kach ochro­ny zdro­wia, przed­się­bior­cach czy oso­bach indywidualnych.

To narzę­dzie dla tych, któ­rzy pla­nu­ją pro­jek­ty, koor­dy­nu­ją dzia­ła­nia lub wspie­ra­ją innych we wdra­ża­niu dostęp­no­ści. Bro­szu­ra jest na bie­żą­co aktu­ali­zo­wa­na, dzię­ki cze­mu może słu­żyć jako sta­ły punkt odnie­sie­nia przy pla­no­wa­niu udzia­łu w nabo­rach i pozy­ski­wa­niu środ­ków finan­so­wych na zapew­nia­nie dostępności.

Dostęp­ność i dzie­dzic­two – wspól­ny stan­dard dla zabytków

Zabyt­ki mogą być dostęp­ne — bez szko­dy dla ich war­to­ści histo­rycz­nej. Wła­śnie temu słu­ży nowy pro­jekt „Dostęp­ność i Dzie­dzic­two. Stan­dar­dy dostęp­no­ści w zabyt­kach”, któ­re­go reali­za­cję roz­po­czę­ło pod­pi­sa­nie umo­wy w Mini­ster­stwo Fun­du­szy i Poli­ty­ki Regionalnej.

Dzię­ki ini­cja­ty­wie Naro­do­we­go Insty­tu­tu Dzie­dzic­twa, we współ­pra­cy m.in. z Mini­ster­stwem Kul­tu­ry i Dzie­dzic­twa Naro­do­we­go, powsta­ną ogól­no­pol­skie wytycz­ne dostęp­no­ści dla obiek­tów zabyt­ko­wych. Sko­rzy­sta­ją z nich m.in. szko­ły, sądy, pla­ców­ki służ­by zdro­wia, urzę­dy i insty­tu­cje kul­tu­ry dzia­ła­ją­ce w histo­rycz­nych budynkach.

W ramach pro­jek­tu prze­wi­dzia­no tak­że szko­le­nia dla ok. 250 osób ze służb kon­ser­wa­tor­skich i archi­tek­to­nicz­no-budow­la­nych, opra­co­wa­nie kata­lo­gu dobrych prak­tyk oraz narzę­dzi uła­twia­ją­cych podej­mo­wa­nie decy­zji inwestycyjnych.

Przed­się­wzię­cie o war­to­ści ponad 10,4 mln zł jest finan­so­wa­ne z pro­gra­mu Fun­du­sze Euro­pej­skie dla Roz­wo­ju Spo­łecz­ne­go.

War­szaw­skie Cen­trum Dostęp­no­ści już działa

Na mapie dostęp­no­ści War­sza­wy poja­wi­ło się nowe, waż­ne miej­sce — War­szaw­skie Cen­trum Dostęp­no­ści (WCD). To prze­strzeń, któ­ra łączy wie­dzę eks­perc­ką, prak­tycz­ne narzę­dzia i wspar­cie dla tych, któ­rzy chcą wdra­żać dostęp­ność krok po kroku.

WCD dzia­ła jako punkt infor­ma­cyj­no-dorad­czy w zakre­sie dostęp­no­ści archi­tek­to­nicz­nej oraz infor­ma­cyj­no-komu­ni­ka­cyj­nej. To tu moż­na skon­sul­to­wać pomy­sły, zapla­no­wać dzia­ła­nia i spraw­dzić, jak prze­kła­dać prze­pi­sy i stan­dar­dy na kon­kret­ne roz­wią­za­nia — nie­za­leż­nie od ska­li projektu.

Cen­trum jest otwar­te zarów­no dla koor­dy­na­to­rów ds. dostęp­no­ści, archi­tek­tów i urba­ni­stów, jak i dla miesz­kań­ców War­sza­wy. W prak­ty­ce ozna­cza to bez­płat­ne pora­dy, wska­zów­ki doty­czą­ce dostęp­nych budyn­ków, usług i wyda­rzeń oraz moż­li­wość udzia­łu w spo­tka­niach, szko­le­niach i konsultacjach.

To przy­kład dobrej prak­ty­ki samo­rzą­do­wej, któ­ra real­nie wspie­ra dostęp­ność w mie­ście — i może stać się inspi­ra­cją tak­że dla innych samorządów.

Pra­wa osób z nie­peł­no­spraw­no­ścia­mi w cen­trum uwagi

Na prze­ło­mie listo­pa­da i grud­nia odby­ły się dwa waż­ne wyda­rze­nia, któ­re wyraź­nie wzmoc­ni­ły publicz­ną deba­tę o pra­wach osób z nie­peł­no­spraw­no­ścia­mi — w tym o dostęp­no­ści. Były to kon­fe­ren­cje: Pań­stwo­we­go Fun­du­szu Reha­bi­li­ta­cji Osób Nie­peł­no­spraw­nych (PFRON) „Dostęp­ność. Two­je pra­wo” oraz Biu­ra Peł­no­moc­ni­ka Rzą­du ds. Osób Nie­peł­no­spraw­nych (BON) „Reali­za­cja praw OzN w praktyce”.

Pod­czas wyda­rze­nia orga­ni­zo­wa­ne­go przez PFRON dużo miej­sca poświę­co­no mecha­ni­zmo­wi skar­go­we­mu, efek­tom pro­wa­dzo­nych postę­po­wań oraz temu, jak pla­no­wać i koor­dy­no­wać dzia­ła­nia dostęp­no­ścio­we w insty­tu­cjach publicz­nych. Z kolei kon­fe­ren­cja BON sku­pi­ła się na prak­tycz­nym funk­cjo­no­wa­niu praw OzN, wyzwa­niach praw­nych, zna­cze­niu współ­pra­cy admi­ni­stra­cji z orga­ni­za­cja­mi spo­łecz­ny­mi oraz finan­so­wa­niu dostęp­no­ścio­wych pro­jek­tów ze środ­ków UE.

Moc­nym akcen­tem była tak­że część arty­stycz­na — spek­takl Teatru Nowe­go z Czę­sto­cho­wy „Kon­wen­cja”, któ­ry w poru­sza­ją­cy spo­sób przy­bli­żył zapi­sy Kon­wen­cji ONZ o Pra­wach Osób z Nie­peł­no­spraw­no­ścia­mi. Oba wyda­rze­nia poka­za­ły jasno, że pra­wo do dostęp­no­ści prze­sta­je być tema­tem niszo­wym.

3 grud­nia — Mię­dzy­na­ro­do­wy Dzień Osób z Niepełnosprawnościami

3 grud­nia obcho­dzi­li­śmy Mię­dzy­na­ro­do­wy Dzień Osób z Nie­peł­no­spraw­no­ścia­mi, usta­no­wio­ny przez Orga­ni­za­cję Naro­dów Zjed­no­czo­nych. To waż­ny moment dla przy­po­mnie­nia, że pra­wo do peł­ne­go udzia­łu w życiu spo­łecz­nym zaczy­na się od dostęp­ne­go oto­cze­nia — archi­tek­to­nicz­ne­go, cyfro­we­go, infor­ma­cyj­ne­go i społecznego.

Ten dzień zwra­ca uwa­gę na pro­stą praw­dę: wie­le barier nie wyni­ka z nie­peł­no­spraw­no­ści, lecz z tego, jak pro­jek­tu­je­my prze­strze­nie, usłu­gi i rela­cje. Każ­dy z nas może mieć wpływ na zmia­nę — codzien­ny­mi gesta­mi, uważ­no­ścią i reak­cją na brak dostępności.

Sza­cu­nek dla samo­dziel­no­ści, pro­sta i part­ner­ska komu­ni­ka­cja, dostrze­ga­nie nie­wi­docz­nych potrzeb oraz zgła­sza­nie barier w prze­strze­ni publicz­nej — to dzia­ła­nia, któ­re napraw­dę mają zna­cze­nie. Mię­dzy­na­ro­do­wy Dzień Osób z Nie­peł­no­spraw­no­ścia­mi przy­po­mi­na, że dostęp­ność to nie jed­no­ra­zo­wy gest, lecz codzien­na posta­wa. I że każ­dy dzień może być kro­kiem w stro­nę bar­dziej rów­ne­go i otwar­te­go społeczeństwa.

VII posie­dze­nie Rady Dostęp­no­ści — waż­ne kie­run­ki na kolej­ne miesiące

2 grud­nia 2025 r. odby­ło się VII posie­dze­nie Rady Dostęp­no­ści, cia­ła dorad­czo-opi­nio­daw­cze­go Mini­stra Fun­du­szy i Poli­ty­ki Regio­nal­nej, któ­re wspie­ra koor­dy­na­cję dzia­łań na rzecz dostęp­no­ści w całym kraju.

Człon­ko­wie Rady dys­ku­to­wa­li m.in. o pro­jek­cie usta­wy o asy­sten­cji oso­bi­stej, wzmac­nia­niu dostęp­no­ści w sek­to­rze kul­tu­ry w ramach ini­cja­ty­wy Naro­do­we­go Cen­trum Kul­tu­ry — „Pro­jek­to­wa­nie Uni­wer­sal­ne Kul­tu­ry”, a tak­że o sys­te­mie kau­cyj­nym, któ­ry jak pod­kre­ślo­no musi być dostęp­ny infor­ma­cyj­nie i funk­cjo­nal­nie dla wszyst­kich użyt­kow­ni­ków, w tym osób Głu­chych i niewidomych.

Istot­nym punk­tem były rów­nież pierw­sze ogól­no­pol­skie wnio­ski z rapor­to­wa­nia sta­nu dostęp­no­ści insty­tu­cji publicz­nych oraz roz­mo­wa o potrze­bach rodzin wycho­wu­ją­cych dzie­ci z nie­peł­no­spraw­no­ścią inte­lek­tu­al­ną. Posie­dze­nie po raz kolej­ny poka­za­ło, że dostęp­ność to pro­ces, któ­ry wyma­ga sta­łe­go dia­lo­gu, współ­pra­cy wie­lu śro­do­wisk i uważ­no­ści na róż­ne per­spek­ty­wy użytkowników.