Czy można jednocześnie skutecznie chronić przyrodę i sprawić, by była ona dostępna dla każdego? Jeszcze do niedawna wiele osób postrzegało te dwa cele jako wzajemnie wykluczające się. Dziś coraz wyraźniej widać, że przyszłość zarządzania terenami cennymi przyrodniczo opiera się właśnie na poszukiwaniu równowagi między ochroną środowiska a potrzebami społeczeństwa.
Takie podejście znalazło odzwierciedlenie w działaniach Ministerstwa Klimatu i Środowiska, które rozwija koncepcję lasów społecznych – nowego modelu gospodarowania terenami leśnymi, w którym priorytetem stają się nie tylko funkcje przyrodnicze, ale również rekreacja, edukacja, zdrowie oraz poprawa jakości życia mieszkańców. Lasy społeczne mają być miejscami przyjaznymi ludziom, zachowując jednocześnie wysokie standardy ochrony przyrody. Szczególny nacisk położono również na dialog z lokalnymi społecznościami oraz tworzenie przestrzeni odpowiadających rzeczywistym potrzebom użytkowników.
To kierunek, który od wielu lat jest bliski Karkonoskiemu Sejmikowi Osób Niepełnosprawnych. Projekt „Góry otwarte dla wszystkich” od początku opiera się na przekonaniu, że piękno polskiej przyrody powinno być dostępne dla każdego – niezależnie od wieku, sprawności czy ograniczeń wynikających ze stanu zdrowia.
Dostępność nie oznacza bowiem ingerencji w naturę za wszelką cenę. Wręcz przeciwnie – oznacza mądre projektowanie przestrzeni, które pozwala korzystać z jej walorów bez naruszania jej najcenniejszych wartości. Projektowanie uniwersalne, odpowiednio przygotowane szlaki, miejsca odpoczynku, czytelna informacja, nowoczesne rozwiązania wspierające osoby z niepełnosprawnościami oraz właściwie zaplanowana infrastruktura sprawiają, że z gór mogą korzystać nie tylko osoby w pełni sprawne, ale również seniorzy, rodziny z małymi dziećmi czy osoby czasowo ograniczone ruchowo.
Ministerstwo podkreśla, że lasy społeczne mają służyć ludziom – jako miejsca wypoczynku, edukacji ekologicznej, aktywności fizycznej i budowania dobrostanu psychicznego. Jednocześnie ich tworzenie odbywa się z poszanowaniem potrzeb ochrony przyrody i przy aktywnym udziale samorządów, organizacji społecznych, ekspertów oraz mieszkańców. To właśnie taki sposób myślenia pokazuje, że ochrona środowiska i dostępność nie muszą się wykluczać, lecz mogą wzajemnie się uzupełniać.
Od lat właśnie takie rozwiązania promuje KSON. Dzięki współpracy samorządów, Lasów Państwowych, Karkonoskiego Parku Narodowego, PTTK, administracji rządowej oraz wielu partnerów udało się zrealizować szereg przedsięwzięć poprawiających dostępność terenów górskich. Jednym z najbardziej widocznych przykładów jest udostępnienie osobom o ograniczonej mobilności możliwości dotarcia do górnej platformy widokowej przy Wodospadzie Kamieńczyk – inwestycji będącej efektem współpracy wielu instytucji i organizacji.
Ubiegłoroczna VIII Konferencja Górska „Góry otwarte dla wszystkich” pokazała, że temat dostępnej turystyki górskiej staje się jednym z ważniejszych kierunków rozwoju regionu. Wśród uczestników znaleźli się przedstawiciele administracji rządowej, samorządów, świata nauki, organizacji pozarządowych oraz instytucji odpowiedzialnych za zarządzanie terenami chronionymi. Dyskutowano o projektowaniu uniwersalnym, nowoczesnych technologiach wspierających osoby o szczególnych potrzebach, kierunkach rozwoju infrastruktury turystycznej oraz możliwościach współpracy międzynarodowej w zakresie dostępności szlaków po obu stronach Karkonoszy.
Nieprzypadkowo więc tegoroczna, wrześniowa konferencja KSON będzie kontynuacją tych działań. Nowa koncepcja lasów społecznych sprawia, że rozmowa o dostępności nabiera jeszcze większego znaczenia. Jeżeli las ma rzeczywiście pełnić funkcję społeczną, powinien być przestrzenią otwartą dla wszystkich użytkowników – również dla osób z niepełnosprawnościami, seniorów i wszystkich tych, którzy na co dzień napotykają bariery w korzystaniu z terenów przyrodniczych.
Wrześniowa konferencja będzie okazją do wymiany doświadczeń pomiędzy przedstawicielami administracji, środowiska naukowego, zarządcami terenów chronionych, samorządami oraz organizacjami społecznymi. Dyskusja będzie dotyczyć nie tylko istniejących rozwiązań, ale również kierunków rozwoju dostępnej turystyki, projektowania infrastruktury zgodnej z zasadami uniwersalnego projektowania oraz możliwości dalszej współpracy na rzecz udostępniania gór kolejnym grupom odbiorców.
Idea lasów społecznych pokazuje, że współczesna ochrona przyrody coraz częściej stawia człowieka w roli odpowiedzialnego użytkownika przestrzeni, a nie jedynie jej obserwatora. Projekt „Góry otwarte dla wszystkich” od lat udowadnia, że właśnie taka filozofia przynosi najlepsze efekty. Odpowiedzialnie zaprojektowana dostępność nie zagraża przyrodzie – przeciwnie, buduje społeczną świadomość jej wartości i sprawia, że więcej osób może ją poznawać, rozumieć i chronić.
Być może właśnie dlatego dziś idee rozwijane od lat w Karkonoszach coraz wyraźniej wpisują się w ogólnopolski kierunek zmian. Od lasów społecznych do gór dostępnych dla wszystkich prowadzi bowiem ta sama droga – droga odpowiedzialnego myślenia o przestrzeni, która ma służyć zarówno naturze, jak i ludziom.