Infor­ma­cja o wyni­kach kon­tro­li NIK dot. zapew­nia­nia dostęp­no­ści oso­bom ze szcze­gól­ny­mi potrzebami

NIK w 2026 prze­pro­wa­dzi­ła bada­nia pod kątem dostęp­no­ści. Oto skró­co­na for­ma rapor­tu w tej spra­wie, a z cało­ścią może­cie się Pań­stwo zapo­znać na stro­nie NIK‑u i w załą­cze­niu poniżej.

Oto syn­te­tycz­ne pod­su­mo­wa­nie przed­sta­wio­nych wyni­ków kon­tro­li NIK doty­czą­cej zapew­nia­nia dostęp­no­ści oso­bom ze szcze­gól­ny­mi potrze­ba­mi przez samo­rzą­do­we jed­nost­ki organizacyjne:

Naj­waż­niej­sze wnio­ski (Oce­na ogólna)

• Dzia­ła­nia 16 skon­tro­lo­wa­nych jed­no­stek (urzę­dów gmin i sta­rostw) były nie­wy­star­cza­ją­ce do speł­nie­nia mini­mal­nych usta­wo­wych wymagań 
• Żad­na z jed­no­stek nie zapew­ni­ła peł­nej dostęp­no­ści w ramach swo­jej dzia­łal­no­ści, co zmu­sza­ło oso­by ze szcze­gól­ny­mi potrze­ba­mi do sta­łe­go korzy­sta­nia z pomo­cy urzędników 
• Głów­ny­mi przy­czy­na­mi były: brak rze­tel­ne­go nad­zo­ru kie­row­nic­twa, pro­ble­my z inter­pre­ta­cją prze­pi­sów oraz ogra­ni­cze­nia finansowe 

Wyni­ki w kon­kret­nych obsza­rach dostępności

 Dostęp­ność cyfrowa

• 100% zba­da­nych stron inter­ne­to­wych (34 stro­ny) zawie­ra­ło błę­dy i nie speł­nia­ło wszyst­kich kry­te­riów usta­wo­wych oraz wytycz­nych WCAG 
• Naj­częst­sze pro­ble­my: nie­do­stęp­ne ska­ny doku­men­tów (brak odczy­tu przez czyt­ni­ki), brak audio­de­skryp­cji w wideo oraz błę­dy w dekla­ra­cjach dostępności

 Dostęp­ność architektoniczna

• Aż 87,5% jed­no­stek (14 z 16) nie speł­nia­ło mini­mal­nych warun­ków architektonicznych 
• W 15 z 21 bada­nych budyn­ków ist­nia­ły barie­ry utrud­nia­ją­ce dostęp do pomieszczeń 
• Ponad poło­wa budyn­ków nie zapew­nia­ła pra­wi­dło­wych warun­ków ewa­ku­acji lub infor­ma­cji o roz­kła­dzie pokoi Dostęp­ność informacyjno-komunikacyjna

 Dostęp­ność informacyjno-komunikacyjna

• W 14 jed­nost­kach stwier­dzo­no rażą­ce bra­ki w obsłu­dze osób sła­bo­sły­szą­cych i głuchych 
• Powszech­nym błę­dem (na 27 z 34 stron) był brak infor­ma­cji o dzia­łal­no­ści urzę­du w pol­skim języ­ku migo­wym (PJM) lub w tek­ście łatwym do czy­ta­nia (ETR) 
• W bli­sko poło­wie budyn­ków bra­ko­wa­ło pętli induk­cyj­nych wspo­ma­ga­ją­cych słyszenie

Nie­pra­wi­dło­wo­ści orga­ni­za­cyj­ne i formalne

• Cią­głość dzia­ła­nia: 4 jed­nost­ki dopu­ści­ły do przerw w funk­cjo­no­wa­niu koor­dy­na­to­ra ds. dostęp­no­ści (od 1 do 19 miesięcy) 
• Pla­ny dzia­łań: W 12 urzę­dach pla­ny popra­wy dostęp­no­ści nie zawie­ra­ły żad­nych sza­cun­ko­wych kosz­tów ani budżetu 
• Umo­wy i prze­tar­gi: W 73% zba­da­nych umów z wyko­naw­ca­mi publicz­ny­mi pomi­nię­to okre­śle­nie warun­ków dostępności 
• Nie­rze­tel­ne rapor­ty: 75% jed­no­stek (12 z 16) poda­ło w ofi­cjal­nych rapor­tach dane nie­zgod­ne ze sta­nem fak­tycz­nym (np. zawy­ża­jąc poziom przy­go­to­wa­nia do ewa­ku­acji czy dostęp­ność stron WWW)

 Przy­kła­dy dobrych praktyk

• Powo­ły­wa­nie spe­cjal­nych zespo­łów wspie­ra­ją­cych koor­dy­na­to­rów (w 10 jednostkach) 
• Uwzględ­nia­nie kwe­stii barier w stra­te­giach roz­wo­ju i pro­gra­mach rewi­ta­li­za­cji (np. gmi­na Paw­ło­wicz­ki, gmi­na Tyczyn) 
• Likwi­da­cja barier w obiek­tach zabyt­ko­wych (np. budo­wa win­dy w Sta­ro­stwie w Nakle nad Notecią) 

 Głów­ne wnio­ski NIK (de lege ferenda)

• Do Mini­stra ds. Roz­wo­ju Regio­nal­ne­go: Zmia­na usta­wo­wej defi­ni­cji „dostęp­no­ści” w celu jed­no­znacz­ne­go powią­za­nia jej z likwi­da­cją barier. Wska­za­no, że „dostęp alter­na­tyw­ny” powi­nien być osta­tecz­no­ścią, a nie sta­łym zamien­ni­kiem peł­nej dostępności
• Do wój­tów, bur­mi­strzów i sta­ro­stów: Wzmoc­nie­nie nad­zo­ru zarząd­cze­go oraz zapew­nie­nie oso­bom głu­chym sta­łe­go dostę­pu onli­ne do tłu­ma­cza języ­ka migowego