Szanowne Koleżanki,
Szanowni Koledzy,
dziękuję za zaproszenie na wczorajsze spotkanie poświęcone programowi „Dostępność 2.0″. Nie mogłem uczestniczyć w dyskusji, dlatego pozwalam sobie przekazać kilka uwag wynikających z wieloletnich doświadczeń Fundacji Pogranicze Bez Barier w obszarze dostępnej turystyki i aktywności osób z niepełnosprawnościami.
Moim zdaniem w programie warto mocniej uwzględnić dwa obszary:
- Minimalne standardy dostępności dla obiektów turystycznych
- Bezpieczeństwo jako integralny element dostępności
Dlaczego turystyka jest ważna?
Na początku chciałbym zwrócić uwagę na coś, co często umyka w dyskusjach o dostępności.
Turystyka nie jest luksusem ani przywilejem.
Dla wielu osób z niepełnosprawnościami, osób starszych czy osób zmagających się z różnymi chorobami jest ona ważnym narzędziem rehabilitacji społecznej, aktywizacji oraz budowania samodzielności.
Nasze doświadczenia pokazują, że aktywna turystyka:
- przeciwdziała wykluczeniu społecznemu,
- przeciwdziała samotności,
- pomaga walczyć z depresją i kryzysami psychicznymi,
- wspiera proces wychodzenia z uzależnień,
- buduje relacje społeczne,
- uczy współpracy i odpowiedzialności,
- przywraca sprawczość i poczucie własnej wartości.
W przypadku wielu uczestników naszych projektów możliwość wyjazdu w góry, zdobycia szczytu czy samodzielnego pokonania szlaku staje się momentem przełomowym.
To właśnie dlatego zajmujemy się turystyką.
Nie dlatego, że jest formą rozrywki.
Dlatego, że bardzo często przywraca ludziom sens życia.
Coraz częściej dostrzegają to również instytucje publiczne. Przykładem są rozwijane obecnie programy związane z turystyką wytchnieniową i aktywizacją społeczną.
Jednocześnie rozwój nowych technologii, takich jak specjalistyczne wózki terenowe dla osób z niepełnosprawnościami, będzie umożliwiał coraz większej liczbie osób dotarcie do miejsc, które dotychczas były dla nich niedostępne.
Problem polega na tym, że coraz częściej jesteśmy w stanie dotrzeć do celu, ale sam obiekt nadal pozostaje niedostępny.
1. Minimalne standardy dostępności dla obiektów turystycznych
W praktyce największym problemem nie jest dziś brak dostępnych atrakcji turystycznych, lecz przerwanie tzw. łańcucha dostępności.
Osoba z niepełnosprawnością może dotrzeć do celu wycieczki, ale często nie może:
- wejść do budynku,
- skorzystać z toalety,
- zamówić posiłku,
- usiąść przy stole razem z innymi turystami,
- skorzystać z noclegu.
Dotyczy to szczególnie schronisk górskich, domów turysty i innych popularnych obiektów odwiedzanych każdego roku przez setki tysięcy osób.
Doświadczenia ostatnich lat
Od wielu lat środowisko osób z niepełnosprawnościami sygnalizuje potrzebę poprawy dostępności infrastruktury turystycznej.
Niestety doświadczenia pokazują, że pozostawienie tych działań wyłącznie dobrej woli gestorów obiektów nie przyniosło oczekiwanych rezultatów.
W przypadku schronisk górskich przez ostatnią dekadę poprawa dostępności miała charakter pojedynczych wyjątków, a nie systemowej zmiany.
Powstały pojedyncze dostosowane obiekty, jednak nadal nie istnieje spójna sieć dostępnych schronisk i obiektów turystycznych.
Nasze doświadczenia pokazują jednoznacznie, że problemem nie jest brak zainteresowania ze strony osób z niepełnosprawnościami, lecz brak dostępnych obiektów.
Dostęp do toalety to nie przywilej. To podstawowe prawo człowieka.
Brak możliwości samodzielnego skorzystania z toalety nie jest wyłącznie problemem technicznym.
To kwestia godności, prywatności i podstawowych praw człowieka.
W praktyce bardzo często spotykamy sytuacje, w których opiekunowie lub wolontariusze muszą pomagać osobom z niepełnosprawnościami w skrajnie niedostosowanych pomieszczeniach sanitarnych, wykonując ciężką pracę fizyczną i naruszając intymność osoby, która chciałaby po prostu skorzystać z toalety jak każdy inny turysta.
Schroniska: Morskie Oko, Dolina Chochołowska, Szyndzielnia, Przysłop i inne
W Polsce istnieje wiele miejsc, do których osoba poruszająca się na wózku może dziś dotrzeć samodzielnie lub przy niewielkim wsparciu. Często są one celem wycieczki.
Przykładami są okolice Morskiego Oka, Doliny Chochołowskiej czy Szyndzielni.
Niestety często kończy się to sytuacją, w której osoba dociera do celu wycieczki, ale nie może wejść do schroniska, skorzystać z toalety czy zamówić posiłku.
Dlatego schroniska i obiekty turystyczne powinny być traktowane jako kluczowe ogniwo całego łańcucha dostępności. Jako obiekty publiczne.
Propozycje rekomendacji
- dostęp do części ogólnodostępnej obiektu,
- dostępna toaleta,
- dostęp do podstawowych usług gastronomicznych,
- co najmniej jeden dostępny pokój noclegowy,
- możliwość samodzielnego korzystania z podstawowych funkcji obiektu.
W przypadku noclegów warto doprecyzować, że dostępny pokój powinien umożliwiać pobyt minimum dwóch osób, a optymalnie dwóch lub trzech osób.
Osoby z niepełnosprawnościami bardzo często podróżują z asystentem, opiekunem lub członkiem rodziny, dlatego jednoosobowy „pokój dostępny” zwykle nie odpowiada rzeczywistym potrzebom.
2. Bezpieczeństwo jako element dostępności
W mojej ocenie dostępność nie kończy się na podjeździe, windzie czy toalecie.
To bezpieczeństwo jest jednym z podstawowych elementów pełnego łańcucha dostępności.
Dotyczy to szczególnie:
- osób z niepełnosprawnościami,
- osób starszych,
- osób z chorobami współistniejącymi,
- osób z niepełnosprawnościami sprzężonymi,
- uczestników turystyki społecznej i aktywnej.
W wielu przypadkach niepełnosprawność wynika z chorób przewlekłych lub współwystępuje z innymi schorzeniami zwiększającymi ryzyko wystąpienia stanów nagłego zagrożenia życia.
Doświadczenia z ostatnich miesięcy
Kilka dni temu mogliśmy zobaczyć bardzo konkretny przykład tego problemu.
20 czerwca 2026 roku w Stacji Turystycznej Orle w Górach Izerskich piorun poraził rowerzystkę, u której doszło do nagłego zatrzymania krążenia.
Dzięki natychmiastowej reakcji świadków, wykorzystaniu dostępnego na miejscu defibrylatora AED oraz działaniom ratowników GOPR udało się przywrócić funkcje życiowe poszkodowanej.
Kliknij, by przeczytać o tym wypadku
Był to drugi udokumentowany przypadek skutecznego wykorzystania AED przekazanego wcześniej przez Fundację Pogranicze Bez Barier w ramach programu „Bezpiecznie w Górach”.
Pierwszy miał miejsce w kwietniu tego roku w Schronisku na Soszowie.
Oba przypadki pokazują, że odpowiednio wyposażone obiekty oraz przeszkoleni ludzie mogą decydować nie tylko o komforcie korzystania z turystyki, ale również o ludzkim życiu.
Przypadek ze schroniska Orle pokazuje również, że nagłe zatrzymanie krążenia może dotyczyć każdego (porażenie piorunem rowerzystki i zatrzymanie krążenia) — nie tylko osób starszych czy przewlekle chorych.
Dlaczego AED są szczególnie ważne?
W przypadku nagłego zatrzymania krążenia o przeżyciu człowieka decydują pierwsze minuty.
Tymczasem schroniska górskie i wiele innych obiektów turystycznych znajdują się w miejscach oddalonych od szybkiego dostępu do ratownictwa medycznego.
W takich lokalizacjach obecność AED oraz przeszkolonego personelu może decydować o przeżyciu poszkodowanego jeszcze przed przyjazdem służb ratunkowych.
AED w takich miejscach powinno być obowiązkowe, zwłaszcza, że cena ich zakupu jest teraz znacznie mniejsza niż kilka lat temu. Życie ludzkie jest przecież bezcenne.
Propozycje rekomendacji
W zakresie infrastruktury:
- wyposażenie schronisk górskich i innych dużych obiektów turystycznych w AED,
- widoczne oznakowanie lokalizacji AED,
- możliwość finansowania zakupu i utrzymania AED ze środków publicznych.
W zakresie przygotowania personelu:
- obowiązkowe okresowe szkolenia z pierwszej pomocy i użycia AED,
- uwzględnienie tych zagadnień w szkoleniach BHP,
- regularne szkolenia przypominające (co 2 lata).
W zakresie polityki publicznej:
- uznanie bezpieczeństwa za integralny element dostępności,
- uwzględnienie AED i szkoleń w standardach dostępności obiektów turystycznych.
Warto spojrzeć na ten problem również w kontekście budowania odporności społecznej i kryzysowej państwa. Umiejętność udzielania pierwszej pomocy, dostępność sprzętu ratującego życie oraz przygotowanie personelu do reagowania w sytuacjach zagrożenia powinny być traktowane jako element bezpieczeństwa obywateli.
Jeżeli mówimy o dostępności, samodzielności i równym dostępie do turystyki, nie możemy pomijać bezpieczeństwa.
Doświadczenia ostatnich miesięcy pokazują, że odpowiednio wyposażone obiekty oraz przeszkoleni ludzie mogą decydować nie tylko o jakości wypoczynku, ale również o ludzkim życiu.
Pozdrawiam
Bogumił Kanik
Prezes Zarządu Fundacji Pogranicze Bez Barier
tel: +48 694460775
email: bogumilkanik@gmail.com