ABC Dostep­no­ści. Cz.2 — Prze­pi­sy o dostęp­no­ści w Pol­sce i UE – co war­to wiedzieć?

Dostęp­ność to nie tyl­ko dobra wola, ale tak­że kon­kret­ne prze­pi­sy pra­wa. W Unii Euro­pej­skiej i w Pol­sce ist­nie­ją regu­la­cje, któ­re okre­śla­ją, jak two­rzyć prze­strzeń i usłu­gi dostęp­ne dla wszyst­kich. W tym arty­ku­le wyja­śnia­my, jakie to prze­pi­sy i kto odpo­wia­da za ich wdrażanie.

Dostęp­ność nie jest tyl­ko dobrą prak­ty­ką czy wyra­zem wraż­li­wo­ści spo­łecz­nej. To tak­że obo­wią­zek wyni­ka­ją­cy z kon­kret­nych prze­pi­sów pra­wa – zarów­no na pozio­mie euro­pej­skim, jak i kra­jo­wym. Dzię­ki nim oso­by z nie­peł­no­spraw­no­ścia­mi oraz oso­by ze szcze­gól­ny­mi potrze­ba­mi mogą korzy­stać z usług, prze­strze­ni i infor­ma­cji na rów­nych zasadach.

W Unii Euro­pej­skiej klu­czo­wą rolę odgry­wa­ją dyrek­ty­wy, któ­re wyzna­cza­ją wspól­ne stan­dar­dy dla wszyst­kich państw człon­kow­skich. Naj­waż­niej­sze z nich to:

  • Dyrek­ty­wa o dostęp­no­ści stron inter­ne­to­wych i apli­ka­cji mobil­nych (UE 2016/2102), któ­ra okre­śla wyma­ga­nia doty­czą­ce dostęp­no­ści cyfro­wej w sek­to­rze publicznym,
  • Euro­pej­ski Akt o Dostęp­no­ści (Euro­pe­an Acces­si­bi­li­ty Act, UE 2019/882), któ­re­go celem jest ujed­no­li­ce­nie wyma­gań dostęp­no­ści dla wybra­nych pro­duk­tów i usług w całej Unii Europejskiej.

Prze­pi­sy unij­ne nie dzia­ła­ją jed­nak bez­po­śred­nio – muszą zostać wdro­żo­ne do pra­wa kra­jo­we­go. W Pol­sce ozna­cza to kon­kret­ne usta­wy i regu­la­cje, któ­re okre­śla­ją obo­wiąz­ki insty­tu­cji oraz firm.

Do naj­waż­niej­szych pol­skich aktów praw­nych doty­czą­cych dostęp­no­ści należą:

  • Usta­wa o dostęp­no­ści cyfro­wej stron inter­ne­to­wych i apli­ka­cji mobil­nych pod­mio­tów publicz­nych z 2019 roku, któ­ra zobo­wią­zu­je insty­tu­cje publicz­ne do zapew­nie­nia dostęp­no­ści swo­ich stron i apli­ka­cji oraz publi­ko­wa­nia dekla­ra­cji dostępności,
  • Usta­wa o zapew­nia­niu dostęp­no­ści oso­bom ze szcze­gól­ny­mi potrze­ba­mi z 2019 roku, któ­ra doty­czy sze­ro­ko rozu­mia­nej dostęp­no­ści w insty­tu­cjach publicz­nych (archi­tek­to­nicz­nej, cyfro­wej i informacyjno-komunikacyjnej),
  • Usta­wa z 2024 roku o zapew­nia­niu speł­nia­nia wyma­gań dostęp­no­ści nie­któ­rych pro­duk­tów i usług (tzw. Pol­ski Akt o Dostęp­no­ści), wdra­ża­ją­ca prze­pi­sy euro­pej­skie i roz­sze­rza­ją­ca obo­wiąz­ki tak­że na sek­tor prywatny.

W prak­ty­ce ozna­cza to, że dostęp­ność nie doty­czy już tyl­ko urzę­dów, ale coraz czę­ściej tak­że firm, skle­pów inter­ne­to­wych, ban­ków czy usług trans­por­to­wych. Nowe prze­pi­sy zaczy­na­ją obo­wią­zy­wać w peł­nym zakre­sie od czerw­ca 2025 roku i mają na celu likwi­do­wa­nie barier w codzien­nym życiu.

Wie­le osób zasta­na­wia się, kto wła­ści­wie odpo­wia­da za dostęp­ność w Pol­sce. Odpo­wiedź nie jest jed­na, ponie­waż jest to sys­tem roz­pro­szo­ny, obej­mu­ją­cy róż­ne instytucje.

Za koor­dy­na­cję dzia­łań na pozio­mie kra­jo­wym odpo­wia­da mini­ster wła­ści­wy do spraw roz­wo­ju regio­nal­ne­go, wspie­ra­ny przez Radę Dostęp­no­ści – organ dorad­czy, któ­ry opi­niu­je i wspie­ra wdra­ża­nie zmian.

W obsza­rze dostęp­no­ści cyfro­wej waż­ną rolę peł­ni Mini­ster­stwo Cyfry­za­cji, któ­re moni­to­ru­je dostęp­ność stron inter­ne­to­wych i apli­ka­cji mobil­nych pod­mio­tów publicz­nych oraz może nakła­dać kary w przy­pad­ku bra­ku dostosowania.

W przy­pad­ku nowych prze­pi­sów doty­czą­cych pro­duk­tów i usług (Pol­ski Akt o Dostęp­no­ści) sys­tem nad­zo­ru jest szer­szy i obej­mu­je m.in.:

  • orga­ny nad­zo­ru ryn­ku (w tym wła­ści­we ministerstwa),
  • Pre­ze­sa Zarzą­du PFRON,
  • a tak­że inne insty­tu­cje kon­tro­l­ne, w zależ­no­ści od rodza­ju usłu­gi lub produktu.

War­to jed­nak pamię­tać, że odpo­wie­dzial­ność za dostęp­ność nie spo­czy­wa wyłącz­nie na insty­tu­cjach pań­stwo­wych. W dużej mie­rze zale­ży ona od kon­kret­nych pod­mio­tów – urzę­dów, orga­ni­za­cji czy firm – któ­re powin­ny wdra­żać roz­wią­za­nia dostęp­ne dla wszyst­kich użytkowników.

Dostęp­ność to więc nie tyl­ko prze­pi­sy, ale tak­że prak­ty­ka ich sto­so­wa­nia. To wspól­na odpo­wie­dzial­ność – pań­stwa, insty­tu­cji i nas wszyst­kich – za two­rze­nie świa­ta, w któ­rym każ­dy może uczest­ni­czyć na rów­nych zasadach.

Jako Kar­ko­no­ski Sej­mik Osób Nie­peł­no­spraw­nych chce­my przy­bli­żać te zagad­nie­nia i poka­zy­wać, że za poję­ciem „dostęp­ność” sto­ją kon­kret­ne dzia­ła­nia, obo­wiąz­ki i real­ne zmia­ny w życiu ludzi.

Opra­co­wa­nie: Mag­da­le­na Panasiuk